Zostałeś zalogowany. Za X sek. strona zostanie przeładowana.
×zamknij
Korzystaj z serwisu jako: Dzięki temu otrzymasz treści dopasowane do Twoich potrzeb.
Zobacz również:
< powrót

Piotr z Grudziądza | Presulem ephebeatum

kompozytor: Piotr z Grudziądza
rodzaj: wokalno-instrumentalne
Presulem ephebeatum | Piotr z Grudziądza

Średniowieczna zabawa muzyczno-słowna

Dzień 11 listopada kojarzy się nam przede wszystkim ze Świętem Niepodległości, jednak w średniowiecznej Europie był on symbolicznym zamknięciem jesiennych prac w gospodarstwie. Nadchodziła zima i czas adwentowego postu: aż do Bożego Narodzenia należało zaciskać pasa i poświęcać więcej czasu modlitwie. Patronem tego dnia był święty Marcin – jeden z najpopularniejszych świętych w średniowieczu – z którym do dzisiaj związanych jest wiele legend i przysłów. Jedno z nich mówi: „na święto Marcina najlepsza gęsina”. I rzeczywiście: w listopadzie gęsi są najtłustsze i najsmaczniejsze, stąd też nie mogło ich zabraknąć na świętomarcińskim stole. Nawet teraz w niektórych domach podtrzymuje się ten dawny zwyczaj.

Czterogłosowy kanon Piotra Wilhelmiego z Grudziądza (ur. 1392, zm. po 1452 roku), związany jest właśnie ze świętym Marcinem. W tekście tego utworu mówi się o niezwykłych cechach tego rzymskiego legionisty, który porzucił pogańskie życie na rzecz służby Chrystusowi. Chwali się przymioty świętego, zanosząc zarazem prośby o opiekę w drodze „ku szczytom niebios”. Piotr z Grudziądza jest nie tylko autorem muzyki tego rozbudowanego kanonu, lecz również towarzyszącego mu tekstu, a swoje autorstwo zapisał za pomocą akrostychu. Pierwsze litery pięciu pierwszych słów układają się w imię „Petrus” (Presulem ephebeatum, trabeatum, radiatum venustemus sedulo). I nie byłby sobą, gdyby nie zawarł w tym tekście jeszcze innych zagadek. Niektóre słowa łacińskie do złudzenia przypominają brzmienie słów niemieckich (Piotr pochodził z rodziny niemieckojęzycznej i wiele czasu spędził na dworze niemieckiego króla). Gdy jeden głos śpiewa: dire negans, co znaczy: „dla ciebie gęś” (po niemiecku: dir eine Gans), drugi mu odpowiada: mire negans, „dla mnie gęś!” (mir eine Gans!). Utwór niby tak pobożny, a jednak ma drugi, całkiem przyziemny sens: odnosi się do zwyczaju jedzenia pieczonych gęsi 11 listopada. Piękno tego kanonu, bardzo popularnego w XV i XVI wieku, najlepiej wychwycić, słuchając jego wersji wokalnej. Zdarza się jednak, że niektóre zespoły muzyki dawnej wykonują go na instrumentach.

 

dr Paweł Gancarczyk

 

Medytujący biskup Marcin, autor nieznany, Wikimedia Commons, PD

 

drukuj pdf

zobacz również:

Carl Orff | Carmina Burana +dodaj do schowka
Kanon

Jedno z najpopularniejszych masowych widowisk muzycznych

Stabat Mater Dolorosa – sekwencja +dodaj do schowka
Kanon

Jedna z najpopularniejszych melodii chorałowych

Ave Regina caelorum - antyfona +dodaj do schowka
Kanon

Powstanie tego utworu skrywają mroki dziejów

Chwała Tobie gospodzinie +dodaj do schowka
Kanon

Pierwsza znana nam kompozycja wielogłosowa z polskim tekstem