Zostałeś zalogowany. Za X sek. strona zostanie przeładowana.
×zamknij
Korzystaj z serwisu jako: Dzięki temu otrzymasz treści dopasowane do Twoich potrzeb.
Zobacz również:
< powrót

Wolfgang Amadeusz Mozart | Czarodziejski flet KV 620: Uwertura

kompozytor: Wolfgang Amadeusz Mozart
rodzaj: instrumentalne
Czarodziejski flet KV 620: Uwertura | Wolfgang Amadeusz Mozart

Fantastyczna opowieść o wielkiej miłości, dojrzewaniu do uczuć i odpowiedzialności za drugiego człowieka kryje w sobie wiele znaczeń

Czarodziejski flet powstawał w okresie trudnym dla Europy i dla samego Mozarta. W 1789 roku wybuchła wielka rewolucja we Francji, gdzie królową była Maria Antonina, siostra Leopolda II Habsburga, Świętego Cesarza Rzymskiego oraz króla Węgier i Czech. Cesarz z jednej strony trzymał w szachu francuską emigrację, która nakłaniała go do zbrojnej interwencji w ojczyźnie, z drugiej zaś odpierał agresywną politykę Prus, sprzymierzonych z Turcją i Polską w wojnie tureckiej, prowadzonej przez Austrię u boku Rosji. Kryzys polityczny pociągnął za sobą impas w życiu kulturalnym Wiednia. Jednym z nielicznych teatrów działających w stolicy imperium był Theater an der Wien, prowadzony przez zaprzyjaźnionego z Mozartem Emanuela Schikanedera. Kompozytor, który współpracował z zespołem Schikanedera od końca lat 80., przyczynił się już do wystawienia kilku dzieł zbiorowych na wiedeńskiej scenie. Znał możliwości tamtejszych śpiewaków oraz niezbyt olśniewający potencjał Schikanedera jako librecisty, kiedy więc przystąpił do pisania nowej opery, kroił jej poszczególne numery jak literackiej materii stawało, dokładając wszelkich starań, by uwypuklić walory aktorskie i wokalne odtwórców głównych ról. Śpiewający aktorzy (między innymi sam Schikaneder jako Papageno) mieszali się w premierowej obsadzie z artystami tej miary, co sopranistka Josepha Hofer-Weber, szwagierka Mozarta, pierwsza wykonawczyni partii Królowej Nocy.

Premiera odbyła się 30 września 1791 roku, pod batutą Mozarta. Prościutka, choć niezbyt konsekwentna dramaturgicznie historia, luźno oparta na tekstach ze zbioru baśni Karla Ludwiga Gieseckego, z nawiązaniami do singspielu Oberon Paula Wranitzky’ego, do którego Giesecke przyłożył też rękę jako librecista, spotkała się z entuzjastycznym przyjęciem wiedeńskiej publiczności. Ta fantastyczna opowieść o wielkiej miłości, dojrzewaniu do uczuć i odpowiedzialności za drugiego człowieka kryje też w sobie nieco szersze odniesienia do zwycięstwa oświeconego absolutyzmu nad groźnym obskurantyzmem. Późniejsi badacze zwracali też uwagę na jej symbolikę masońską (wielokrotne użycie liczby trzy, poddawanie Tamina kolejnym próbom, które przypominają rytuał przyjmowania nowych członków loży, tajemnicza postać Sarastra), wygląda jednak na to, że Schikaneder i Mozart – obydwaj związani z ruchem wolnomularskim – czynili to niejako mimochodem, dla własnej uciechy. Celem nadrzędnym był bowiem natychmiastowy poklask widzów, który pociągnie za sobą wymierny sukces finansowy. Cel został osiągnięty i wydawało się, że tonący w długach Mozart wydobędzie się wreszcie z opresji. Niestety, choroba, która po raz pierwszy dała o sobie znać jeszcze przed premierą, w listopadzie wróciła ze zdwojoną siłą. Kompozytor zmarł 5 grudnia. Niespełna rok później liczba przedstawień Czarodziejskiego fletu przekroczyła setkę.

Opera do dziś cieszy się niezwykłą popularnością, inspiruje kompozytorów, prozaików i dramatopisarzy, stała się też przedmiotem kilku adaptacji filmowych, między innymi Ingmara Bergmana z 1974 i Kennetha Branagha z 2006 roku.

 

Uwertura

Mozart komponował uwerturę w pośpiechu, zaledwie kilka dni przed premierą Czarodziejskiego fletu, czego doprawdy trudno się domyślić, słuchając tej kilkuminutowej perełki, jednego z najwspanialszych wstępów do oper w całym jego dorobku. Rozpisana na orkiestrę złożoną ze smyczków, fletów, obojów, klarnetów, fagotów, rogów, trąbek, puzonów i kotłów, rozpoczyna się pamiętną sekwencją trzech akordów zwiastujących organizację tonalną dzieła, kojarzoną przez niektórych badaczy z symbolicznym „pukaniem” do drzwi loży przez kandydata na masona. Po krótkim, posępnym wprowadzeniu następuje allegro, którego materiał melodyczny Mozart zaczerpnął z Sonaty B-dur op. 24 nr 2 włoskiego pianisty Muzia Clementiego, zapamiętanej z wcześniejszego „pojedynku” obydwu wirtuozów przed obliczem Leopolda II. Wbrew pokutującej legendzie Włoch potraktował to zapożyczenie jako najwyższy komplement i zaznaczał je w kolejnych edycjach swojej sonaty. Mozart wykorzystał zresztą ów motyw po mistrzowsku, rozwijając go w szeregu kontrapunktycznych przeobrażeń aż do błyskotliwego finału.

 

Dorota Kozińska

 

fragment portretu Mozarta namalowanego przez Jana Nepomuka, Wikimedia Commons, PD

 

drukuj pdf

zobacz również:

Joseph Haydn | Kwartet g-moll op. 74 +dodaj do schowka
Kanon

Kwartet jeździecki powstał w 1793 roku, u szczytu popularności muzyki Józefa Haydna

Wolfgang Amadeusz Mozart | Czarodziejski flet KV 620: Aria Królowej Nocy (wersja z orkiestrą) +dodaj do schowka
Kanon

Budząca zachwyt i niedowierzanie słynna aria na sopran koloraturowy

Wolfgang Amadeusz Mozart | Czarodziejski flet KV 620: Aria Papagena z I aktu +dodaj do schowka
Kanon

Prościutka, a zarazem pełna uroku aria jest idealnym wprowadzeniem postaci Papagena, jednego z najsympatyczniejszych bohaterów w całych dziejach opery