Zostałeś zalogowany. Za X sek. strona zostanie przeładowana.
×zamknij
Korzystaj z serwisu jako: Dzięki temu otrzymasz treści dopasowane do Twoich potrzeb.
Zobacz również:
< powrót

Instrumenty dęte

poziom: szkoła podstawowa
czas trwania: 0 min

Temat lekcji: Instrumenty dęte, scenariusz lekcji powstały w oparciu o film pt. Polędwica na klarnecie, czyli instrumenty dęte, odcinek 3.

 

Scenariusz lekcji dla szkól podstawowych  

 

Czas trwania lekcji: 45 minut

 

Cel lekcji – po zajęciach uczeń:

  • staje się świadomy sposobu, w jaki wydobywany jest dźwięk na instrumentach dętych
  • poznaje podstawowe instrumenty z grupy instrumentów dętych drewnianych, blaszanych i klawiszowych, potrafi wskazać ich najważniejsze cechy
  • uwrażliwia się na brzmienie instrumentów dętych
  • poznaje klasyczne i rozszerzone techniki wykonawcze na instrumentach dętych
  • potrafi wymienić różne rodzaje zespołów instrumentów dętych
  • staje się świadomy istnienia instrumentów dętych w swoim otoczeniu

Materiały

  • flet prosty, ew. fujarka z kilkoma otworami palcowymi
  • plastikowe butelki po wodzie mineralnej lub napojach – większe i mniejsze
  • trawki (raczej grubsze i szerokie), ew. niezbyt grube listki o gładkich krawędziach lub kawałki grubszej folii aluminiowej
  • film z cyklu Muzykoteka szkolna – seria dla klas IV-VI szkoły podstawowej, odcinek 3 pt. Polędwica na klarnecie, czyli instrumenty dęte
  • prezentacja w Power Poincie (w załączniku)
  • nagranie wideo z fragmentem dowolnego utworu wykonywanego przez puzon
  • nagrania:
    – zespołu fletów prostych The Royal Wind Music (np. The Earle of Essex Galiard Johna Dowlanda)
    kwartetu saksofonowego Sax-O-Matic (np. Rush Hour)
    dowolnego kwintetu dętego, np. Berlin Philharmonic Wind Quintet lub Farkas Quintet Amsterdam
    W.A. Mozart Gran Partita cz. III
    I. Strawiński Symfonia instrumentów dętych (np. Netherlands Wind Ensemble)
    nagranie występu dowolnej orkiestry wojskowej
    Salvatorre Sciarrino L'Orizzonte Luminoso di Aton
    Ned Rothenberg Timestamp
    Heinz Holliger Studie über Mehrklänge

 

Przebieg lekcji:

1. Eksperymenty SLAJD NR 1, 2

  • Dzielimy klasę na 2 grupy – uczniom jednej z nich rozdajemy trawki, drugiej – butelki. Prosimy, by za pomocą tych przedmiotów postarali się wydobyć dźwięki, dmuchając w określony sposób. Dajemy im chwilę czasu na poeksperymentowanie, po czym każda grupa daje mały koncert dla drugiej, można też pozwolić na jakąś zbiorową improwizację.
  • Wspólnie z uczniami staramy się ustalić, co było źródłem dźwięku SLAJD NR 3: za pomocą strumienia powietrza wprawialiśmy coś w drgania (trawkę, krawędź otworu butelki), co z kolei wywoływało drgania powietrza w zamkniętej lub ograniczonej przestrzeni (wnętrze dwóch dłoni w przypadku gry na trawce, wnętrze butelki) SLAJD NR 4.
  • Wyjaśniamy, że w taki właśnie sposób powstaje dźwięk w pewnej grupie instrumentów, zwanej instrumentami dętymi SLAJD NR 5.
  • Zwracamy uwagę na zależność między długością butelek a wysokością dźwięku SLAJD NR 6.

2. Instrumenty bądź „instrumenty” dęte w naszym otoczeniu.

  • Zanim opowiemy o instrumentach dętych, prosimy uczniów, by przypomnieli sobie, jakie przedmioty niebędące stricte instrumentami, spotykane w codziennym życiu, działają na podobnej zasadzie SLAJD NR 7 – piszczące gumowe zabawki dla dzieci (kąpielowe), klaksony samochodowe, sygnały ostrzegawcze z lokomotyw, syreny okrętowe, gwizdki policyjne lub używane przez sędziów na meczach.
  • Prosimy również uczniów o zastanowienie się, czy kojarzą jakieś instrumenty dęte (czyli te, w które się dmucha), które mają lub miały kiedyś zastosowanie pozamuzyczne – wuwuzele na meczach, trąbki sygnałowe w wojsku, rogi podczas polowania.
  • Pytamy uczniów, czy mają w domach jakieś instrumenty dęte – fujarki, piszczałki, inne instrumenty np. sprzedawane na odpustach i jarmarkach, itp.

3. Instrumenty dęte w muzyce klasycznej SLAJD NR 8

  • Istotną cechą tych instrumentów jest możliwość wydobywania dźwięków o różnej wysokości – dla porównania przypominamy eksperyment z trawkami i butelkami, przywołajmy również klaksony, wuwuzele i gwizdki. W najprostszej wersji w korpusie instrumentu znajdują się otwory przykrywane palcami (demonstrujemy na flecie prostym) – im więcej otworów zakrytych, tym niższy jest dźwięk SLAJD NR 9. W wersji bardziej zaawansowanej towarzyszy im system klap i dźwigni (większość dętych drewnianych) SLAJD NR 10, są też instrumenty posiadające dodatkowe rurki, którymi płynąć może powietrze, otwierane i zamykane za pomocą specjalnych przycisków (blacha) SLAJD NR 11; szczególnym przypadkiem jest natomiast puzon – z suwakiem regulującym długość instrumentu (prezentujemy nagranie wideo).
  • Wyjaśniamy, że instrumenty dęte spotykane w muzyce klasycznej można podzielić na 3 grupy (drewniane, blaszane, klawiszowe) SLAJD NR 12, przy czym nazwy dwóch pierwszych grup mogą w niektórych przypadkach wprowadzać w błąd – podajemy przykład fletu poprzecznego i saksofonu SLAJD NR 13. Tłumaczymy, iż w momencie, gdy powstawała ta klasyfikacja, flety poprzeczne faktycznie były budowane z drewna. Saksofon zaś (powstały później) przynależy do tej grupy ze względu na to, iż powstał jako zmodyfikowany klarnet – instrument z grupy dętych drewnianych.
  • Prosimy uczniów, by oglądając SLAJD NR 14, przyjrzeli się prezentowanym tam sylwetkom instrumentów dętych drewnianych i blaszanych (dla uproszczenia pominięto saksofon) i spróbowali określić, co jest dla każdej z nich charakterystyczne, co odróżnia je od instrumentów z drugiej grupy. Odpowiedzi: blaszane są często zawinięte i zawsze mocno rozszerzone na końcu, drewniane zaś raczej proste. Wyjaśniamy, że charakterystyczne rozszerzenie na końcu instrumentu nazywamy czarą głosową SLAJD NR 15.
  • Inna ważna różnica związana jest ze sposobem zadęcia. Wyjaśniamy, że do gry na instrumentach dętych blaszanych potrzebny jest ustnik o lejkowatym kształcie SLAJD NR 16. W przypadku instrumentów dętych drewnianych sposobów wydobycia dźwięku jest więcej. Najprostszym jest dmuchanie bezpośrednio do instrumentu – jak we flecie prostym, co demonstrujemy (przy okazji wyjaśniamy, że na ilustracji nie były przedstawione wszystkie instrumenty dęte, a tylko podstawowe instrumenty orkiestrowe). W przypadku fletu poprzecznego dmucha się w otwór ustnika pod pewnym kątem – podobnie jak przy graniu na butelce SLAJD NR 17. Do gry na oboju i fagocie (oraz ich odmianach) potrzebny jest tzw. podwójny stroik – przylegające do siebie 2 płaskie listewki trzcinowe SLAJD NR 18. Z kolei klarnety i saksofony posiadają stroik pojedynczy – 1 płaską listewkę drewnianą przymocowywaną do płaskiej części ustnika instrumentu SLAJD NR 19.
  • Organy i akordeon to też instrumenty dęte – nie dmuchamy w nie jednak, powietrze przepływa przez piszczałki (pojedyncze „flety”), gdyż jest w nie pompowane miechami. Piszczałek jest bardzo dużo – każda nastrojona na inny ton – obsługiwane są za pomocą klawiatury SLAJD NR 20. Dla piszczałek akordeonowych charakterystyczna jest obecność cienkiej blaszki, której drgania są źródłem dźwięku – w tym momencie przypominamy o graniu na trawce, mechanizm jest ten sam. Miniaturową wersją akordeonu jest harmonijka ustna.

4. Zespoły instrumentów dętych SLAJD NR 21

  • Pytamy uczniów, czy – ich zdaniem – ciekawie może brzmieć muzyka w wykonaniu samych instrumentów dętych. Czy zdarzyło im się słyszeć takie zestawienie instrumentów?
  • Wyjaśniamy, że – w przeciwieństwie do instrumentów smyczkowych – instrumenty dęte dość znacząco różnią się barwą brzmienia (tzn. podobnie brzmią instrumenty o takim samym sposobie zadęcia, a tych jest przecież kilka). Stąd zespoły instrumentów dętych możemy podzielić na ansamble o brzmieniu jednorodnym oraz zróżnicowanym. Prezentację przykładów ansamblu pierwszego rodzaju poprzedzamy uwagą, iż poznaliśmy na razie podstawowe instrumenty dęte, natomiast w rzeczywistości prawie każdy z nich funkcjonuje w kilku odmianach różnej wielkości. Prezentujemy przykłady utworów na:
    consort fletów prostych (np. The Earle of Essex Galiard Johna Dowlanda w wykoaniu The Royal Wind Music),
    kwartet saksofonowy (np. Rush Hour kwartetu Sax-O-Matic).

    Następnie prezentujemy przykłady utworów na bardziej zróżnicowane brzmieniowo składy dęte:
    kwintet dęty (dowolny utwór w wykonaniu np. Berlin Philharmonic Wind Quintet lub Farkas Quintet Amsterdam),
    większy ansambl instrumentów dętych (np. Gran Partita Mozarta cz. III – 13 instrumentów)
    orkiestrę dętą (np. Symfonia instrumentów dętych Strawińskiego w wyk. Netherlands Wind Ensemble, ale też przykład jakiejś orkiestry wojskowej), przy okazji pytamy, czy ktoś z uczniów słyszał taką orkiestrę na żywo. Jeśli tak, prosimy o podzielenie się wrażeniami.

5. Prezentacja filmu Muzykoteki przed emisją prosimy uczniów, by oglądając, zwrócili  uwagę m.in. na nietypowe sposoby wydobywania dźwięku z instrumentów.

6. Rozszerzone techniki instrumentalne

  • Dyskusja na temat tego, co usłyszeliśmy w wykonaniu Michała Górczyńskiego: czy te dźwięki były ładne/ciekawe? Jakich słów moglibyśmy użyć do ich opisania? Czy tego rodzaju muzykę dałoby się wykonać korzystając z klasycznie „ładnych” dźwięków?
  • Wyjaśniamy uczniom, że tzw. rozszerzone techniki instrumentalne SLAJD NR 22 można stosować na praktycznie wszystkich instrumentach dętych – liczba możliwych do uzyskania dzięki temu efektów i nowych barw jest ogromna. Prezentujemy przykłady zastosowania tych technik na instrumentach innych niż klarnet:
    Salvatorre Sciarrino L'Orizzonte Luminoso di Aton (flet poprzeczny)
    Ned Rothenberg Timestamp (saksofon)
    Heinz Holliger Studie über Mehrklänge (obój)

 

Anna Pęcherzewska-Hadrych 

pobierz pliki

pobierz plikipobierz wszystkie pliki
drukuj pdf

zobacz również:

Z czego żyje kompozytor? +dodaj do schowka
Nauka
Scenariusze lekcji

Scenariusz lekcji dla szkół ponadgimnazjalnych, odc. 7/7

Festiwale muzyczne +dodaj do schowka
Nauka
Scenariusze lekcji

Scenariusz lekcji dla szkół ponadgimnazjalnych, odc. 6/7

Rozszerzone techniki wykonawcze +dodaj do schowka
Nauka
Scenariusze lekcji

Scenariusz lekcji dla szkół ponadgimnazjalnych, odc. 5/7

Symfonika romantyczna +dodaj do schowka
Nauka
Scenariusze lekcji

Scenariusz lekcji dla szkół ponadgimnazjalnych, odc. 4/7