Zostałeś zalogowany. Za X sek. strona zostanie przeładowana.
×zamknij
Korzystaj z serwisu jako: Dzięki temu otrzymasz treści dopasowane do Twoich potrzeb.
Zobacz również:
< powrót

Twórczość Henryka Mikołaja Góreckiego

poziom: szkoła podstawowa
czas trwania: 45 min
Temat lekcji: Twórczość Henryka Mikołaja Góreckiego

Scenariusz lekcji dla klasy VII szkoły podstawowej

Czas trwania lekcji: 45 minut

Cel lekcji - po zajęciach uczeń:

  • zna najważniejsze cechy twórczości Henryka Mikołaja Góreckiego
  • umie podać przykłady jego twórczości
  • orientuje się w biografii kompozytora
  • rozwija umiejętności analityczne
  • jest bardziej osłuchany z brzmieniem muzyki współczesnej
Materiały:
  • czyste kartki A4 – po dwie na ucznia
  • wydruki Załącznika – po jednym egzemplarzu dla każdego ucznia
  • przygotowane następujące linki:

- ze strony Trzej kompozytorzy:

- strona internetowa Górecki w Polskim Radiu 

- poświęcona Góreckiemu zakładka strony internetowej Polskiego Wydawnictwa Muzycznego 

  • prezentacja w formacie pptx (w załączeniu)
  • pianino lub keyboard

Przebieg lekcji: 

1. Powtórzenia:

  • Lekcję zaczynamy od zagrania na pianinie w umiarkowanie szybkim tempie następujących dźwięków (może być trochę mniej lub więcej powtórzeń):

 

  • Pytamy następnie uczniów, czy to było ciekawe. Prawdopodobnie odpowiedź będzie przecząca. Prosimy więc uczniów, by spróbowali znaleźć jakieś określenia na to, co usłyszeli – a wśród tych, które zaproponują, wyłapujemy słowo „powtórzenie” (lub naprowadzamy na nie, jeśli to określenie nie padnie) SLAJD NR 1. Następnie pytamy uczniów, czy – ich zdaniem – biorąc za punkt wyjścia coś tak nieciekawego, jak powtarzane w kółko dwa dźwięki, można stworzyć ciekawą muzykę – dyskusja.
  • Wyjaśniamy uczniom, że pewien kompozytor podjął się tego wyzwania i swój utwór zaczął właśnie w taki – nieciekawy – sposób. Kompozytorem tym był Henryk Mikołaj Górecki, a jego dzieło – zaczynające się od powtarzanych w kółko dwóch dźwięków (gramy je jeszcze raz) – to III Kwartet smyczkowy ...pieśni śpiewają” SLAJD NR 2. Wspólnie z uczniami przypominamy sobie skład kwartetu smyczkowego SLAJD NR 3.
  • Wyjaśniamy uczniom, że podczas słuchania fragmentu utworu mają zwrócić szczególną uwagę na dwie kwestie:
    • czy utwór jest ciekawy, czy cały taki nudny jak początek;
    • czy motyw powtarzanych w kółko dwóch dźwięków pełni w nim jakąś szczególną rolę.
    • Prezentujemy fragment trzeciej części III Kwartetu smyczkowego Henryka Mikołaja Góreckiego (23'43 – 25'47) ze strony „Trzej kompozytorzy” i prosimy uczniów o wypowiedzi. Rozważając drugą z zadanych kwestii, dochodzimy wspólnie do wniosku, że motyw dwóch powtarzanych na przemian dźwięków słychać w tym fragmencie cały czas, choć nie są to ciągle te same dwa dźwięki. Następnie pytamy uczniów, czy ich zdaniem te powtarzane dwa dźwięki tworzyły najczęściej tło muzyczne, czy były słyszalne na pierwszym planie.
    • Prosimy następnie uczniów o ponowne wysłuchanie tego samego fragmentu i zwrócenie szczególnej uwagi na to, co dzieje się na pierwszym planie – na główną melodię: w jaki sposób kompozytor ją konstruuje? Czy i w tej warstwie utworu zasada powtórzenia odgrywa jakąś rolę, czy też może powtórzeń w ogóle tu nie ma? Prezentujemy ten sam fragment ponownie i prosimy uczniów o odpowiedzi na zadane pytania. Wniosek: wiele fragmentów melodii było powtarzanych dosłownie SLAJD NR 4.
    • Prezentujemy uczniom następnie fragment środkowego Allegra z I Kwartetu smyczkowego Już się zmierzcha" Henryka Mikołaja Góreckiego ze strony „Trzej kompozytorzy” (od 6'37), po wysłuchaniu pytamy, czy coś zwróciło ich szczególną uwagę. Z pewnością znowu będą to powtórzenia, pytamy więc, czy miały one taki sam charakter jak w III Kwartecie – czy jakieś dwa dźwięki powtarzały się na przemian, a może powtarzane były całe fragmenty melodii? Odpowiedź: fragmenty melodii były chwilami powtarzane, ale przede wszystkim powtarzało się przez dłuższy czas jedno współbrzmienie.
    • Prezentujemy ponownie uczniom SLAJD NR 4 przedstawiający ideę powtórzenia w III Kwartecie i prosimy (rozdawszy im uprzednio czyste kartki), by spróbowali narysować powtórzenia w I Kwartecie – czy do zilustrowania tego, co słyszeli, użyją linii? Prosimy uczniów o sporządzenie własnych rysunków – dokonujemy ich przeglądu. Prawdopodobnie pojawią się kształty nieco bardziej masywne, dopytujemy więc autorów, dlaczego wybrali taką, a nie inną formę wizualizacji. 

2. Masy brzmieniowe: 

  • Prezentujemy uczniom początkowe fragmenty II Symfonii Kopernikowskiej" Henryka Mikołaja Góreckiego, prosimy ich następnie o komentarz – czy i tu ważne były powtórzenia? Czy powtarzane były jakieś motywy z tła, a może z melodii pierwszoplanowej? W razie potrzeby naprowadzamy na właściwą odpowiedź: trudno tu wyróżnić tło i melodię – wszystko ma postać potężnych bloków brzmieniowych SLAJD NR 5. Prosimy uczniów, by spróbowali to jakoś narysować – ponownie dokonujemy przeglądu prac i dyskutujemy o sposobach wizualizacji tego, co uczniowie usłyszeli.
  • Wyjaśniamy, że utwory, których fragmentów słuchaliśmy, są znane i cenione, jednak to nie one przyniosły Henrykowi Mikołajowi Góreckiemu największą sławę. Proponujemy przyjrzenie się paru stronom internetowym poświęconym twórczości kompozytora:

- otwieramy stronę wprowadzającą w dział poświęcony Góreckiemu w portalu „Trzej kompozytorzy” i prosimy jednego z uczniów o odczytanie pierwszego zdania;

- otwieramy stronę Górecki w Polskim Radiu i wskazujemy na jeden z pierwszych tytułów, jakie się tam pojawiają – Fenomen III Symfonii, następnie przesuwamy stronę w dół i głośno odczytujemy pierwsze zdanie z działu pt. Dziesięć wspomnień;

- otwieramy poświęconą Góreckiemu stronę Polskiego Wydawnictwa Muzycznego i prosimy któregoś z uczniów o głośne odczytanie pierwszego zdania.

  • Podsumowujemy nasze poszukiwania: wszędzie na samym początku pojawia się wzmianka o III Symfonii lub Symfonii pieśni żałosnych. Wyjaśniamy, że chodzi o jeden utwór, którego pełny tytuł brzmi III Symfonia pieśni żałosnych SLAJD NR 6. Pytamy uczniów, czy chcieliby posłuchać jego fragmentów i przekonać się, co jest w nim takiego niezwykłego – prawdopodobnie będą zaintrygowani. Wyjaśniamy, że dzieło składa się z trzech części, i że zostało skomponowane na głos i orkiestrę. Prosimy uczniów o robienie notatek podczas słuchania – jakie są ich wrażenia? Jaki nastrój i emocje wywołuje ta muzyka? Czy obecne są w niej elementy, o których mówiliśmy do tej pory – powtórzenia i duże masy dźwięków?
  • Prezentujemy obszerne fragmenty każdej z części III Symfonii Henryka Mikołaja Góreckiego ze strony „Trzej kompozytorzy” (cz. I od wejścia sopranu – 13'15, cz. II od początku – od 27'13, cz. III również od początku – od 37'33). Po ich wysłuchaniu prosimy najpierw uczniów o podzielenie się osobistymi wrażeniami. Wyjaśniamy przy okazji kwestię tekstów wykorzystanych przez Góreckiego SLAJD NR 7. Pytamy następnie o obecność (lub jej brak) w tej muzyce elementów, o których wspominaliśmy wcześniej: powtórzeń i dużych mas dźwiękowych – dyskusja. Wnioski: obydwa te elementy występują, ale ich kontekst jest zupełnie inny niż w poprzednich przykładach – współbrzmienia są łagodne, miękkie i często bardzo rozciągnięte w czasie SLAJD NR 8.

3. Biografia: 

  • Otwieramy zakładkę Etapy twórczości Henryka Mikołaja Góreckiego na stronie „Trzej kompozytorzy” i próbujemy odnaleźć utwory, o których mówiliśmy do tej pory (III Kwartet smyczkowy ... pieśni śpiewają”, I Kwartet smyczkowy Już się zmierzcha”, II Symfonia Kopernikowska”, III Symfonia pieśni żałosnych). Zwracamy uwagę na czas powstania III Symfonii i wyjaśniamy, że tuż po premierze utwór wzbudził duże kontrowersje z powodu swej prostoty i łagodności brzmienia (ponieważ w ówczesnej muzyce dominowały kompozycje skomplikowane i dysonansowe), natomiast kilkanaście lat później nastąpił nieoczekiwany wzrost zainteresowania utworem, zaś skala tej popularności zaskoczyła chyba wszystkich.
  • Proponujemy uczniom obejrzenie krótkiego filmu biograficznego o Henryku Mikołaju Góreckim – przed projekcją prosimy ich, aby szczególną uwagę zwrócili na informacje związane z jego III Symfonią – co właściwie stało się na początku lat 90.? Zadanie drugie: Górecki związał się z pewnym rejonem Polski, którego folklor muzyczny stał się dla niego ważnym źródłem inspiracji – jaki to rejon?
  • Prezentujemy film biograficzny ze strony „Trzej kompozytorzy”.
  • Po projekcji prosimy o odpowiedzi na zadane wcześniej pytania:

Pytanie 1) chodziło o gwałtowny wzrost popularności III Symfonii – w uzupełnieniu otwieramy Oś czasu na stronie „Trzej kompozytorzy” z filtrem na Góreckim, przeglądamy i odczytujemy związane z nim zakładki w roku 1992 i 1993;

Pytanie 2) chodziło o Podhale i folklor góralski. Pytamy, czy wśród utworów, których słuchaliśmy dzisiaj, jest jakiś, który choć trochę budził skojarzenia z muzyką góralską – jeśli są wątpliwości, przypominamy ponownie Allegro z I Kwartetu smyczkowego Już się zmierzcha (6'37 – 12'05).

4. Podsumowanie:

  • Proponujemy teraz podsumowanie wiadomości o najważniejszych cechach znanej nam twórczości Henryka Mikołaja Góreckiego – prosimy uczniów o przypomnienie sobie, o jakich elementach mówiliśmy (zwracając uwagę, że pewne cechy pojawiały się w wielu utworach, inne tylko w niektórych).
  • By ułatwić uczniom zadanie, rozdajemy im wydruki Załącznika – prezentujemy raz jeszcze króciutkie fragmenty wszystkich utworów, których słuchaliśmy (według kolejności w tabelce: do III Symfonii włącznie), prosząc, by zaznaczyli w tabelce cechy, które odnoszą się do danej kompozycji. Sprawdzamy rozwiązanie zadania, następnie pytamy, czy jest jakiś element wspólny dla wszystkich? Odpowiedź nie powinna sprawić trudności SLAJD NR 9.
  • Na koniec prosimy uczniów, by zestaw cech charakteryzujących kolejny utwór wymieniony w tabelce spróbowali dobrać samodzielnie. Prezentujemy im fragment nagrania Koncertu klawesynowego Henryka Mikołaja Góreckiego (w wersji na fortepian) – od 3'59, po jego wysłuchaniu dajemy uczniom chwilę czasu, po czym sprawdzamy, jak wypełnili kolejny wiersz w tabelce.
  • Zadanie domowe: samodzielnie wysłuchać w całości utworu Muzyka staropolska Henryka Mikołaja Góreckiego ze strony „Trzej kompozytorzy” i dokończyć tabelkę.

 

 

Anna Pęcherzewska-Hadrych

 

pobierz pliki

pobierz plikipobierz wszystkie pliki
drukuj pdf

zobacz również:

Pieśń cz. 2 +dodaj do schowka
Nauka
Scenariusze lekcji

Scenariusz lekcji dla kl. VI-VII szkół podstawowych

Pieśń cz. 1 +dodaj do schowka
Nauka
Scenariusze lekcji

Scenariusz lekcji dla klas VI-VII szkoły podstawowej

Najważniejsze dzieła muzyki filmowej cz. 2 +dodaj do schowka
Nauka
Scenariusze lekcji

Scenariusz lekcji dla kl. VII szkoły podstawowej 

Najważniejsze dzieła muzyki filmowej cz. 1 +dodaj do schowka
Nauka
Scenariusze lekcji

Scenariusz lekcji dla kl. VII szkoły podstawowej