Zostałeś zalogowany. Za X sek. strona zostanie przeładowana.
×zamknij
Korzystaj z serwisu jako: Dzięki temu otrzymasz treści dopasowane do Twoich potrzeb.
Zobacz również:
< powrót

Twórczość Wojciecha Kilara

poziom: gimnazjum
czas trwania: 45 min

Temat lekcji: Twórczość Wojciecha Kilara

Scenariusz lekcji dla gimnazjów

Czas trwania lekcji: 45 minut

Cel lekcji – po zajęciach uczeń:

  • orientuje się w biografii Wojciecha Kilara,
  • zna przykłady jego twórczości filmowej,
  • zna przykłady jego dzieł autonomicznych,
  • potrafi wskazać fundamentalne cechy języka muzycznego Kilara,
  • jest świadomy przemian stylistycznych muzyki kompozytora,
  • jest świadomy powiązań między muzyką filmową i autonomiczną Kilara,
  • rozwija umiejętności analityczne.
Materiały:
  • komputer z dostępem do internetu oraz projektor lub telewizor,
  • prezentacja (w załączeniu),
  • przygotowane następujące linki ze strony Ninateki „Kolekcja: Wojciech Kilar”:

- piosenka z czołówki serialu Przygody pana Michała 

- muzyka do filmu Rejs 

- komentarz Marka Hendrykowskiego do muzyki z filmu Rejs 

- muzyka do filmu Salto 

- film biograficzny o Wojciechu Kilarze

- diagram „Etapy twórczości"

Riff 62 

Exodus 

Orawa 

I Koncert fortepianowy 

- strona główna portalu 

  • film Sami swoi Sylwestra Chęcińskiego (opcjonalnie),
  • wydruki testu (w załączeniu – pod tekstem scenariusza) – tyle egzemplarzy, ilu jest uczniów.

 

Przebieg lekcji: 

1. Muzyka filmowa 

  • Na początku lekcji prezentujemy uczniom piosenkę z czołówki serialu Przygody pana Michała, której nagranie dostępne jest na stronie „Kolekcja: Wojciech Kilar” (pierwszy z fragmentów wideo, prezentujemy jednak bez obrazu), i pytamy uczniów, czy kojarzą ten utwór. Jeśli nie, wyjaśniamy, że pochodzi on z popularnego przed laty serialu będącego ekranizacją jednej z części Trylogii Sienkiewicza. Wyjaśniamy, że na dzisiejszej lekcji będziemy zajmować się twórczością autora tej piosenki – sławnego kompozytora muzyki filmowej, Wojciecha Kilara SLAJD NR 1.
  • Wyjaśniamy, że Wojciech Kilar skomponował muzykę do przeszło 150 filmów SLAJD NR 2, wśród których są „kultowe” dzieła polskiej kinematografii. Czy uczniowie znają historię o Kargulu i Pawlaku? Jeśli dysponujemy filmem Sami swoi, prezentujemy krótki fragment (najlepiej scenę przedstawiającą retrospekcję sprzed wojny).
  • Film Sylwestra Chęcińskiego powstał w 1967 r., ledwie trzy lata później objawiło się kolejne nieśmiertelne dzieło polskiego filmu – i do niego także muzykę skomponował Wojciech Kilar. Prezentujemy uczniom w wersji wideo dwie sceny z filmu Rejs Marka Piwowskiego (na stronie z linku przykład drugi i trzeci od góry), nie ujawniając zawczasu tytułu – być może uczniowie będą go znali. Prosimy uczniów o zastanowienie się, jaką funkcję pełni muzyka w tych dwóch fragmentach – krótka dyskusja. Na jej zakończenie prezentujemy komentarz Marka Hendrykowskiego dotyczący pierwszego fragmentu.
  • Prosimy uczniów o obejrzenie fragmentu jeszcze jednego filmu z muzyką Kilara – będzie to powstałe pięć lat przed Rejsem Salto Tadeusza Konwickiego (czy uczniowie kojarzą może jakieś inne filmy reżysera?). Z zasobów Ninateki prezentujemy finałową scenę filmu (na stronie z linku przykład pierwszy od góry). Prosimy uczniów, by spróbowali scharakteryzować, opisać tę muzykę – wyłapujemy określenia: „powtarzalność”, „transowość”, „zapętlenie”, „hipnotyczność” itp. i staramy się podkreślić ich wagę. Czy uczniowie dostrzegają jakąś różnicę między koncepcją tej muzyki a fragmentami prezentowanymi wcześniej?

2. Film biograficzny

  • Czy uczniowie mieliby ochotę dowiedzieć się czegoś więcej o autorze tak niezwykłej muzyki?

            Z pewnością tak, zapraszamy ich więc do obejrzenia krótkiego filmu biograficznego o Wojciechu Kilarze.

  • Przed prezentacją rozdajemy uczniom wydruki testu, prosząc, by przeczytali go teraz uważnie i starali się wypełniać za chwilę podczas oglądania filmu.
  • Prezentujemy krótki film biograficzny ze strony „Wojciech Kilar: Kolekcja”. Po jego obejrzeniu omawiamy odpowiedzi i w razie potrzeby wyjaśniamy wątpliwości.
  • Próbujemy krótko podsumować nasze dotychczasowe doświadczenia z muzyką Kilara: mimo że w powszechnej świadomości funkcjonuje on przede wszystkim jako autor muzyki filmowej (przy okazji: czy udało się komuś wychwycić z filmu jakieś tytuły inne niż te, którymi zajmowaliśmy się na początku?), sam uważał się przede wszystkim za twórcę muzyki tzw. autonomicznej SLAJD NR 3, czyli stanowiącej cel sam w sobie. Spróbujemy właśnie jej teraz się przyjrzeć.

3. Muzyka autonomiczna 

  • Prezentujemy uczniom diagram Etapy twórczości" ze strony Ninateki – zwracamy uwagę na jego lewą stronę, gdzie zaznaczono propozycje periodyzacji dorobku kompozytora. Przypominamy poruszoną w filmie kwestię odcięcia się Kilara od awangardy po krótkim okresie jej współtworzenia i wskazujemy tę właśnie fazę na diagramie, porównując z długą fazą ostatnią.
  • Czy uczniowie chcieliby posłuchać, jak brzmiał awangardowy Kilar? Prezentujemy fragment nagrania Riffu 62 (np. pierwsze dwie minuty) SLAJD NR 4, prosząc następnie uczniów o podzielenie się wrażeniami. Wyjaśniamy, że krytyka przyjęła kompozycję entuzjastycznie i że do dziś uważa się ją za jedno z najbardziej udanych dzieł Kilara. Jak pamiętamy z filmu, kompozytor dość szybko porzucił ten styl na rzecz... no właśnie – w jaki sposób pisał utwory dla filharmonii przez kolejnych kilkadziesiąt lat? I czy miały one coś wspólnego z muzyką filmową, którą traktował przecież dość lekceważąco?
  • Spróbujemy się przyjrzeć tej kwestii na przykładzie utworu, który – jak być może pamiętamy z filmu – sam Kilar uważał za jeden ze swoich najbardziej udanych. Exodus SLAJD NR 5, którego premiera zbiegła się z ważnymi wydarzeniami politycznymi w Polsce (skutkiem czego zaczęto przypisywać kompozycji pewne wartości symboliczne), wykorzystuje melodię znanej pieśni żydowskiej. Posłuchamy teraz fragmentów tej trwającej ponad 20 minut kompozycji – zadaniem uczniów będzie ustalenie, jaki jest jej podstawowy zamysł.
  • Prezentujemy nagranie Exodusu Wojciecha Kilara ze strony Ninateki – w kilku 1- lub 2-minutowych fragmentach, po czym prosimy uczniów o wypowiedzi. Z pewnością zauważą permanentne powtórzenie, zapętlenie melodii SLAJD NR 6. Czy przypadkiem, omawiając przykłady muzyki filmowej, nie używaliśmy w którymś momencie tych samych słów? Z pewnością uczniowie przypomną sobie Salto. Czy oprócz transowego powtarzania w kółko, coś jeszcze łączy te dwie kompozycje? Chodzi oczywiście o narastanie SLAJD NR 7 – jest coraz głośniej, muzyka brzmi coraz mocnej i zmierza do kulminacji.
  • Z pewnością połączenia tych dwóch elementów (powtórzeń i narastania) nie można się spodziewać we wszystkich utworach Kilara, ale czy spotkamy je w innych kompozycjach (razem lub osobno)? Sprawdźmy na jeszcze jednym przykładzie – prezentujemy uczniom początkowe fragmenty Kilarowskiej Orawy (do ok. 3'10) SLAJD NR 8. Po wysłuchaniu prosimy uczniów o podzielenie się refleksjami. Czy oprócz powtórzeń/zapętleń zauważyli coś szczególnego w ostatniej fazie prezentowanego fragmentu? Z pewnością dostrzegli podhalańskie stylizacje – prosimy więc, by zajrzeli do testu, by przypomnieć sobie tytuł innego znanego dzieła Kilara również odwołującego się do góralszczyzny SLAJD NR 9.
  • Na koniec proponujemy zagadkę. Zaprezentujemy fragment jednego z utworów Wojciecha Kilara – zadaniem uczniów będzie rozstrzygnięcie, czy jest to przykład muzyki filmowej czy też dzieło autonomiczne SLAJD NR 10. Nie zdradzając tytułu, prezentujemy część pierwszą (w całości lub obszernym fragmencie) I Koncertu fortepianowego. Jaki werdykt? Jeśli zdania są podzielone, wyjaśniamy, że rację mają... w pewnym sensie wszyscy. Utwór – zdradzamy tytuł SLAJD NR 11 – powstał jako dzieło autonomiczne, ale kilkakrotnie został potem wykorzystany w charakterze muzyki filmowej.

4. Zadanie domowe

  • A w jakim filmie pojawiają się dźwięki I Koncertu fortepianowego Wojciecha Kilara? Ustalenie tego będzie jednym z dwóch zadań domowych (do wyboru). W poszukiwaniach z pewnością pomoże poświęcona kompozytorowi strona internetowa Ninateki – króciutko prezentujemy najważniejsze jej działy.
  • Drugie z zadań domowych (które można wybrać zamiast pierwszego) również związane jest ze wspomnianą stroną internetową. Wskazujemy zakładkę „Alfabet” SLAJD NR 12 (nie otwieramy jej jednak), wyjaśniając, że znajdują się tam ułożone alfabetycznie pojęcia szczególnie ważne dla życia osobistego i zawodowego kompozytora. Zadanie polegać będzie na uważnym przestudiowaniu „Alfabetu”, wybraniu trzech najbardziej frapujących haseł i zaprezentowaniu ich na następnej lekcji.
  • Trzecie z zadań domowych, które można wybrać, polega na nauczeniu się tańca z finałowej sceny  Salta i zaprezentowaniu go – zadanie do realizacji w parach.

 

 

Anna Pęcherzewska-Hadrych

 

 Załączniki:

1) Prezentacja - do pobrania tutaj

2) Test - do pobrania tutaj

 

Źródła zdjęć i ilustracji wykorzystanych w prezentacji:

 

1: http://pl.wikipedia.org/wiki/Wojciech_Kilar#/media/File:Wojciech_Kilar_2.jpg

2: http://pixabay.com/pl/re%C5%BCyser-gazy-35mm-ramki-kamery-30008/

7: http://pixabay.com/pl/ucho-przes%C5%82uchanie-nas%C5%82uchiwanie-159306/

9:http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Zesp%C3%B3%C5%82_MA%C5%9ANIAKI_-_wyskok_zb%C3%B3jnicki_-_1975r.jpg

10:http://pixabay.com/pl/re%C5%BCyser-film-projektor-ko%C5%82owrotek-161952/, http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Conductor.png

12: http://ninateka.pl/kolekcje/kilar

drukuj pdf

zobacz również:

Pieśń cz. 2 +dodaj do schowka
Nauka
Scenariusze lekcji

Scenariusz lekcji dla kl. VI-VII szkół podstawowych

Pieśń cz. 1 +dodaj do schowka
Nauka
Scenariusze lekcji

Scenariusz lekcji dla klas VI-VII szkoły podstawowej

Najważniejsze dzieła muzyki filmowej cz. 2 +dodaj do schowka
Nauka
Scenariusze lekcji

Scenariusz lekcji dla kl. VII szkoły podstawowej 

Najważniejsze dzieła muzyki filmowej cz. 1 +dodaj do schowka
Nauka
Scenariusze lekcji

Scenariusz lekcji dla kl. VII szkoły podstawowej